Terug naar de vorige index

de schrijver op oudere leeftijd


Simon Vestdijk -Het Meisje met het rode haar

door A.M.G. de Jong




Zakelijke gegevens:
1.Titel: Het meisje met het rode haar
2.Auteur: Simon Vestdijk
3. Uitgever 1e druk: Pegasus, Amsterdam, 1946.
4.Genre: Oorlogsdagboek

Biografie van de auteur:
Simon Vestdijk was de zoon van de gymnastiekleraar Simon Vestdijk en Anne Mulder. Hij groeide op in Harlingen - in een aantal boeken komt het stadje terug als Lahringen. In 1932 volgt zijn officile schrijversdebuut met de uitgave van de bundel Verzen in De Vrije Bladen. Kort daarop, in 1933, wordt zijn eerste novelle, De oubliette, uitgegeven. In hetzelfde jaar schrijft hij Kind tussen vier vrouwen, dat, eerst geweigerd door de uitgever, later de basis zal vormen voor de eerste drie delen van de Anton Wachter-romans. Als eerste van die cyclus wordt in 1934 Terug tot Ina Damman uitgegeven door de uitgeverij Nijgh & van Ditmar. Van 4 mei 1942 tot eind februari 1943 wordt Vestdijk door de Duitse bezettingsmacht vastgehouden als gijzelaar in Sint-Michielsgestel en Scheveningen.
Vestdijk was auteur van circa 200 boeken. Vanwege deze enorme productie noemde de dichter Adriaan Roland Holst hem 'de man die sneller schrijft dan God kan lezen'. In 1951 ontvangt Vestdijk de P.C. Hooftprijs voor zijn in 1947 verschenen roman De vuuraanbidders. In 1955 wordt hij Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en ontvangt hij de Constantijn Huygens-prijs van de Jan Campertstichting voor zijn gehele oeuvre, dat op dat moment zo'n 80 titels telt. In 1964 verleent de Rijksuniversiteit Groningen hem een eredoctoraat in de letteren.
Na het overlijden van Ans Koster-Zijp in 1965 trouwt hij met Mieke van der Hoeven, met wie hij een zoon en een dochter krijgt. Op 20 maart 1971 wordt hem de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend, maar voor hij deze kan ontvangen overlijdt hij op 23 maart op 72-jarige leeftijd in het Academisch Ziekenhuis te Utrecht.

boekomslag Thema:
Het verhaal speelt zich af in de Tweede Wereldoorlog, dus oorlog is het hoofdthema: Hannie, haar familie en andere onderduikers, en haar kameraden van het verzet hebben te maken met de Duitse bezetting.
Ook is er nog een belangrijk thema te vinden: er wordt namelijk erg veel over het communisme nagedacht en gesproken. Er zijn verschillende punten waarmee men kan aangeven dat het communisme een belangrijk onderwerp is in dit boek. Hannie brengt veel vrije tijd door met lezen. Ze leest dan veel over het communisme in Rusland. In de discussies die ontstaan blijkt dat ze heel erg vr het communisme is.

Inhoud:
Het boek is opgebouwd uit vijf aparte boeken van uiteenlopende lengte, die samen een geheel vormen. Per boek zal ik een korte samenvatting geven van de belangrijkste gebeurtenissen. De hoofdlijn van het verhaal is als volgt.
Hannie, die zich in het verzet Anne laat noemen, pleegt veel moorden. Ook maakt en verspreidt zij illegale kranten. Op een gegeven moment gaat er bij een aanslag het een en ander fout: haar partijgenoot komt om het leven en de Duitsers vinden in zijn binnenzak een foto van haar. Die verschijnt in kleur in een Duits blad, waarin staat wie er gezocht worden. Zo snel als ze kan blondeert ze haar rood geverfde haren om niet herkend te worden. Ze is nu bekend en wordt dus gezocht.
Tegen het eind van de oorlog wordt ze opgepakt en gevangen gezet. Na een gevecht tijdens een verhoor wordt opgemerkt dat er zwarte en rode stukken tussen de geblondeerde haren zitten. Binnen een dag zijn alle gegevens over haar boven tafel. De Duitsers zijn blij dat ze haar eindelijk te pakken hebben en binnen een paar dagen is ze gefusilleerd.

Boek 1: De vervolgden.
Hannie is een joods meisje. Ze moet in de Tweede Wereldoorlog, samen met haar ouders en zus onderduiken in hun woonplaats Amsterdam. Samen met de familie Van Daan trekken zij in een woonhuis aan de achterkant van het kantoor van haar vader en zijn medewerkers. Door een draaiende boekenkast wordt dat huis goed verborgen gehouden voor buitenstaanders, vooral natuurlijk voor de Duitsers. De medewerkers van het kantoor helpen waar ze kunnen. Later trekt meneer Van Dussel bij hen in, omdat er nog een plaatsje over is in het huis. In een dagboek dat Hannie vlak voor hun onderduikperiode had gekregen, schrijft ze de gebeurtenissen in het achterhuis en haar gevoelens op. Ze vertelt hoe moeilijk het is om de hele dag nuttig bezig te zijn zonder herrie te maken, want overdag werken er mensen op kantoor en in het magazijn. Die mogen hen niet horen, dus de w.c mag niet worden doorgetrokken tijdens kantooruren en er mogen geen kranen lopen. Hannie is veel bezig met studies van het communisme, boeken lezen en het maken van huiswerk. Haar vader, die ze liefkozend Pim noemen, helpt haar bij de dingen die ze niet begrijpt. Later gaat ze ook wat werk doen voor kantoor: brieven typen en administratief werk.
Ze noemt zich Anne en besluit vermomd en met roodgeverfd haar in het verzet te gaan, en ze begint persoonsbewijzen te ontvreemden. Ze neemt contact op met mensen die in het verzet werken.

filmposter met Rene Soutendijk Boek 2: De verdedigers.
Hannie komt in de verzetsbeweging de PVV terecht (Partizanen Voor het Verzet) en pleegt haar eerste aanslagen. Ze leest in de bibliotheek van hun hoofdkwartier het tweede achterhuis veel over het communisme. Ze bemachtigt en gebruikt een persoonsbewijs op naam van een zekere Anne Schafthuizen, en is voor de schijn de echtgenote van PVV - lid Gerard Michaelis, de zoon van een leidende communist. Gerard is echter de herenliefde toegedaan met zowel verzetslieden als met Duitsers. Zijn geleerde broer Karel, ook lid van de PVV, wordt enorm bewonderd door twee andere leden die allebei Maarten heten. Maarten Aantjes heeft last van manisch depressieve perioden en denkt dan letterlijk dat Karel God is; Maarten Ammerstol is een meester in vermommingen en bezit een persoonsbewijs op naam van Maartje Hartman.

Boek 3: Het spoor van de gerechtigheid.
Om veiligheidsredenen trekt Hannie in bij een boerengezin, waar ze haar nieuwe verzetskameraad, Claus ontmoet. Claus komt uit Vianden (Luxemburg) en is volgens eigen zeggen een onechte kleinzoon van de Franse schrijver Victor Hugo. Met Claus trekt Anne er vele malen op uit om Duitsers te pakken. Alles gaat goed en ze wordt zelfs verliefd op hem. Op een keer gaat er een aanslag mis en wordt Claus doodgeschoten. Anne heeft het hier moeilijk mee.

Boek 4: Het pantser om het hart.
De foto van Anne met rood haar is bij de Duitsers terechtgekomen en dus blondeert ze haar haren om op een dom blondje te lijken. De geallieerden zijn Nederland binnengevallen en iedereen verwacht dat Nederland spoedig bevrijd zal zijn. Dat valt danig tegen. De hongerwinter breekt aan: er is weinig te eten en iedereen is moe en duf. Toch zijn de leden van de PVV nog bereid om voor een verzetsgroep in Vianen te werken; aanvankelijk omdat Anne ten onrechte denkt dat ze naar de moeder van Claus in Vianden gaan. Bij het kleine aantal aanslagen die ze plegen, gaat er steeds meer fout. Ze krijgen de opdracht zich koest te houden, want de Duitsers worden steeds onmenselijker.

scene uit de film Boek 5: Mooi rood haar is niet lelijk.
Anne trekt er op een dag op de fiets op uit om illegale kranten te bezorgen. Onderweg denkt ze na over alle ellende, en ineens fietst ze, zonder erbij na te denken, over een brug waar Duitsers staan te controleren. Ze wordt tegengehouden en de Duitsers vinden de kranten en een revolver. Ze moet mee naar het bureau voor verhoor, maar ze houdt haar mond. Ze wordt ongeveer een maand opgesloten in een cel. Tussendoor wordt ze steeds verhoord, maar ze houdt haar mond stijf dicht. Ze wordt geregeld mishandeld en aan haar haren getrokken. En keer ziet een vrouw dat ze zwarte en rode stukken in haar blonde kapsel heeft. Ze is dus geen dom blondje! Dan is binnen een dag bekend wie ze wel is en wat ze allemaal heeft gedaan. Het dagboek beschrijft op indringende wijze hoe ze in een concentratiekamp gefusilleerd wordt, vlak voor het einde van de oorlog.

Opbouw:
Het verhaal is erg logisch opgebouwd. Boek 1 is een uitvoerige inleiding. De boeken 2, 3 en 4 vertellen allerlei gebeurtenissen en boek 5 is een afsluiting. De gebeurtenissen en gevolgen zijn erg logisch, maar dat komt natuurlijk doordat het waar gebeurd is. Het is soms wat geromantiseerd, maar wl echt gebeurd.

Karakters:
Het hele verhaal draait om Hannie, dus van haar kom je het karakter goed te weten. Hieronder zal ik het even op een rijtje zetten:
Aan het begin van de oorlog is ze nog redelijk stevig, maar naar mate er minder voedsel is, wordt ze snel magerder. Ze heeft ontzettend veel doorzettingsvermogen: ze pleegt heel erg veel aanslagen en gaat allerlei uitdagingen aan. Ze is ook niet snel uit het veld geslagen. Als iemand niet in haar gelooft omdat ze een meisje is, komt ze keihard voor zichzelf op.
boekomslag Gelijk aan het begin is al duidelijk dat ze een doorzetster is doordat ze, koste wat het kost, overal persoonsbewijzen blijft stelen. Hoe meer aanslagen ze pleegt, hoe duidelijker haar karakter wordt. In de oorlogswinter is ze iets minder dapper. Maar zodra ze is opgepakt, wordt haar dapperheid weer versterkt doordat ze bij de verhoren haar mond houdt.
Haar verzetskameraad Claus Hugo speelt ook een belangrijke rol.
Hij geeft Anne een stuk zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen mee. Hij is zelf dapper, maar erg voorzichtig in het handelen bij aanslagen, en in vertrouwen van mensen. In het verzet werkt hij alleen met mensen die hij goed vindt. Pas als je hem bevalt, ga je met hem aan het werk. Hij werkt eerst ook graag alleen, maar sinds hij Anne leert kennen trekken ze er altijd met zn tween op uit. Ze kunnen het goed met elkaar vinden, en waarschijnlijk is er wederzijdse liefde. Hij heeft mooie blauwe ogen en kort, golvend en goudbruin haar. Hij draagt altijd gymschoentjes, omdat hij vanaf zijn tiende jaar heeft geturnd. Hierdoor kan hij ook kunsten zijn op fiets uithalen: alle aanslagen overdag pleegt hij vanaf zijn fiets. Dit heeft hij ook aan Anne geleerd.

Tijd:
Het werk speelt zich af in de tweede helft van Tweede Wereldoorlog, dus zo ongeveer van nazomer 1942 tot voorjaar 1945. Het werk bestrijkt dus 2,5 jaren. Het verhaal wordt in chronologische volgorde verteld. Er is gebruik gemaakt van verdichting. Er wordt ook gebruik gemaakt van terugblikken. Bijvoorbeeld: als Hannie in een plaats komt waar ze vroeger altijd met haar vader heen ging. Dan denkt ze aan hoe mooi de stad toen was. Ook denkt ze nog vele malen na over Claus. Hoe kon hij nou omkomen? Waarom was hij er nu niet meer?

Vertelsituatie:
Het dagboek is geschreven in een ik - perspectief: Hannie vertelt alles aan de lezer. Ze is geen alwetend persoon. Het is in de verleden tijd geschreven, maar je beleeft het verhaal wel met de persoon mee.

Genre:
Het is een oorlogsdagboek en daarom is het een waar gebeurd verhaal

Stroming:
Het boek behoort bij de oorlogsliteratuur. De auteur beschrijft het lot van joodse onderduikers en verheerlijkt de daden van een verzetsstrijdster. Het leven en de dood van Hannie heeft diepe indruk gemaakt op het Nederlandse volk. Ook in het buitenland werd er veel aandacht aan besteed. Er zijn bijvoorbeeld in Amerika nog in de jaren 40 twee verfilmingen en twee televisiebewerkingen gemaakt.


---einde(12-05-2011)---

Terug naar de vorige index